16 February 2010

Paano Sumulat ng Sanaysay Ukol sa isang Tao, Hayop o Bagay

How to Write an Essay about a Person, Animal or Object

This is a guide for students on writing an essay about a person, an animal or an inanimate object. The essay follows a five-paragraph format where the first paragraph serves as an introduction which is followed by three more paragraphs for the body and the last paragraph which serves as the conclusion.

Madali lamang kung paano sumulat ng isang sanaysay tungkol sa isang tao, hayop o bagay. Dapat lamang ay mayroon kang ganap na impormasyon tungkol sa paksa na napili mong talakayin. Makatutulong ang Internet upang maghanap ng mga kailangang impormasyon upang iyong mabuo ang iyong sanaysay.

Tatlong mahahalagang hakbang ang dapat mong tupadin. Una ay dapat kang magpasya kung sino o ano ang magiging paksa ng iyong susulatin. Pangalawa ay dapat kang maghanap ng mga impormasyon tungkol sa iyong napiling paksa sa pamamagitan ng pananaliksik sa aklatan o kaya ay sa Internet. Pangatlo, sulatin ang mga pangungusap at talata na siyang bubuo sa iyong sanaysay.

Mapapadali ang pagsulat mo ng iyong sanaysay kung mayroon kang gabay sa pagsulat nito. Mahalaga na malaman mo ang payak na balangkas ng lahat ng sanaysay. Ang payak na balangkas ng sanaysay ay binubuo ng tatlong bagay: ang panimula, ang katawan ng sanaysay, at ang pangwakas na bahagi. Sa panimula ay ipaaalam mo ang paksa ng iyong sulatin at ipaliliwanag mo kung bakit sa iyong pananaw ay mahalaga ang bagay na ito. Sa katawan ay tatalakayin mo ang iba't-ibang aspeto ng napili mong paksa. Sa pangwakas ay uulitin sa maikling pananalita ang iyong naisulat na sa mga naunang talata.

Makatutulong na masilayan mo sa iyong hinagap ang magiging anyo ng iyong sanaysay upang magkaroon ka ng batayan sa pagbuo ng iyong sanaysay. Ang isang payak na sanaysay ay mabubuo sa pamamagitan ng limang talata. Sa unang talata ay tutukuyin mo ang paksa ng iyong sanaysay. Sa pangalawa hanggang pang-apat na talata ay tatalakayin mo ang mga mahahalagang aspeto ng iyong napiling paksa. Sa panlimang talata ay lalagumin mo ang mga kaalaman at kaisipan na iyong nabanggit sa pang-una hanggang pang-apat na talata sa maikling pananalita.

Ang unang hakbang na dapat mong gawin ay ang magpasiya kung ano ang magiging paksa ng iyong sulatin. Ang guro ay karaniwang nagbibigay ng mga paksang pwedeng pagpilian ng mga mag-aaral. Piliin mo ang paksang mayroon ka nang mas maraming kaalaman. Ang pagsulat ng sanaysay ay kadalasan may takdang oras na ibinibigay kung kaya mahalaga na maaga kang makapagpasiya kung ano ang magiging paksa ng iyong sanaysay.

Isulat kaagad sa iyong kwaderno ang magiging paksa ng iyong sulatin. Isulat mo din ang lahat ng iyong nalalaman tungkol sa iyong napiling paksa. Tukuyin mo ang mga nawawalang impormasyon na kakailanganin mo upang mabuo mo ang iyong sanaysay. Manalaliksik sa aklatan o kaya ay sa Internet upang magkaroon ka ng sapat na impormasyon upang masimulan mong sulatin ang iyong sanaysay.



Pagsama-samahin ang mga impormasyon na may kaugnayan sa isa't-isa. Ang bawat isang klasipikasyon ay tutugon sa isang talata ng iyong susulating sanaysay. Ang pinaka-payak na sanaysay ay kinakailangan lamang na magkaroon ng tatlong talata sa katawan nito kaya sikapin mo na magkaroon lamang ng tatlong klasipikasyon sa iyong mga naitalang impormasyon.

Kapag sapat na ang impormasyon na iyong naipon, pwede mo nang buuin ang balangkas ng iyong sanaysay. Ang balangkas ay nagsisilbing gabay upang malaman mo kung saan-saang bahagi ng iyong sanaysay mapupunta ang mga impormasyon na iyong naipon tungkol sa iyong paksa. Ito ay maari mong isulat o pwede din naman na itala mo lamang ito sa iyong pag-iisip. Sikapin mong buuin sa iyong imahinasyon kung paano ang magiging hitsura ng iyong sanaysay at hindi mo na kailangang gumawa ng nakasulat na balangkas. Isinusulat lamang ang balangkas kung ang iyong susulatin ay isang mahabang akda gaya halimbawa ng isang aklat.

Ngayon na mayroon ka nang ideya kung paano ang magiging anyo ng iyong sanaysay, simulan mo nang sulatin ito. Sa unang talata ay ipakikilala mo ang iyong paksa at tatalakayin mo ang kahalagahan nito. Ipaliwanag mo kung bakit sa iyong palagay ay mahalaga ang paksang ito. Sunod, sulatin mo na ang tatlong talata na magsisilbing katawan ng iyong sanaysay.

Kung tao ang napili mong maging paksa, pwede mong talakayin ang kanyang personal na  impormasyon sa pangalawang talata gaya halimbawa ng kung saan at kailan siya ipinanganak, saan siya lumaki, at kung saan siya nag-aral. Idagdag mo ang mga impormasyon tungkol sa kanyang pamilya gaya halimbawa ng kanyang mga magulang at kanyang asawa at mga anak. Sa susunod na talata ay pwede mong talakayin kung ano ang pinagkaka abalahan sa kasalukuyan ng taong napili mong maging paksa. Talakayin mo ang kanyang mga kasalukuyang proyekto at ipaliwanang mo kung anu-ano ang mga ito at kung anu-ano ang mga layunin ng mga proyektong ito. Sa susunod na talata ay  pwede mong talakayin ang mga papuri o karangalan na kanyang natanggap. Isa-isahin mong ipaliwanag ang mga papuri at karangalang ito.

Kung isang alagang hayop naman ang napili mong paksa, banggitin mo sa pangalawang talata kung saan siya nanggaling at kung ilang taon na siya. Idagdag mo ang mga nakatutuwang madalas niyang gawin noong siya ay maliit pa. Sa susunod na talata ay banggitin mo ang mga magagandang katangian ng iyong alagang hayop. Magbigay ka ng halimbawa ng mga pangyayari na naipamalas ang mga katangiang ito. Sa susunod na talata ay ikwento mo ang mga panyayaring hindi mo makalimutan na kung saan ang iyong alagang hayop ay nagkaroon ng mahalagang papel.

Kung isang bagay naman ang iyong paksa, ipaliwanag mo sa pangalawang talata ang kasaysayan ng bagay na napili mong maging paksa. Talakayin mo kung saan ito nanggaling, sino ang gumawa nito at kung paano ka nagkaroon ng ganitong bagay. Sa susunod na talata ay tukuyin mo ang mga mahahalagang bahagi ng bagay na ito at ano ang kanilang papel na ginagampanan sa pagtakbo o pag-galaw ng bagay na ito. Sa susunod na talata ay talakayin mo kung paano ginagamit ang bagay na ito. Ipaliwanag mo kung ano ang dapat gawin upang magamit nang maayos ang bagay na ito.

Sa panghuling talata ay uulitin mo sa maikling pananalita ang mga nabanggit na bagay tungkol sa iyong paksa na iyong tinalakay sa mga naunang talata. Hindi mo kailangang ulitin ang lahat na nabanggit mo tungkol sa iyong paksa, iyon lamang mga mahahalagang bagay na gusto mong matandaan ng mga makakabasa ng iyong akda. Sikapin mo na makapag-iwan ka ng mga pananalitang mananatili sa kaisipan ng mga makakabasa ng iyong sinulat bilang panghuling pangungusap ng iyong sanaysay.

The article guides the student on what topics to discuss in each of the five paragraphs that constitute the student's essay. The first and last paragraphs will contain basically the same information whatever type of subject matter was chosen by the student. For the second to the fourth paragraphs, the article points out to the students what information about the topic can be presented and discussed based on the type of subject matter the student has chosen to write on.

Read my other article written in Filipino on how to write a student essay at: http://hinagapnikaure.blogspot.com/2010/02/paano-sumulat-ng-sanaysay-para-sa-mga.html.